مجله خبری تشریفات

شروع مرجعیت با صاحب و مالک جواهر
به گفته بعضی دانشمندان، اول عصر مرجعیت متنفذ و محصل فی مابین شیعه ها وابسته به حوزه علمیه نجف میباشد و با محمد حسن نجفی پر اسم و رسم به مالک جواهر(درگذشته ۱۲۶۶ق) شروع می شود.[۲۲] وی قضاوت مبتنی بر تبعیت را روا می‌دانست و شاگردان اکثری در کشور‌ایران داشت.[۲۳] که در واقع مُروّجان مرجعیت و فتاوای وی محسوب تشریفات ترحیم مشهد می‌شدند.

بعداز صاحب و مالک جواهر نیز مرجعیت شیعه هم‌چنان در عراق و حوزه علمیه نجف ساکن بود و مجتهدانی زیرا روضه خوان مرتضی انصاری (م۱۲۸۱ق) که محصل صاحب و مالک جواهر بود و محمد حسن شیرازی (م۱۳۱۲ق) مالک فتوای تحریم تنباکو مشهورترین و متنفذترین وی میباشند.[۲۴]

نهضت مشروطه در کشور ایران سبب ساز دخالت مصرح مراجع تبعیت در مسائل سیاسی شد. آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی صاحب و مالک کتاب عروة الوثقی مراجع اساسی این عصر هر دو اهل ایران و بومی نجف بودند و اما در مسئله مشروطیت در دو قطب مخالف هم بودند. خراسانی فتوای مشروطه را صادر کرد و یزدی با آن مخالفت کرد.

در سال ۱۳۳۷ق و سکونت عبدالکریم حائری یزدی در قم زمانه نو حیات حوزه علمیه قم آغاز شد. همین سال با درگذشت سید یزدی مصادف شد. با صورت‌گیری حوزه علمیه قم و درگذشت سید یزدی و روضه خوان الشریعه اصفهانی (۱۳۳۹ق) بخشی از مرجعیت شیعه به کشور‌ایران و فرد حائری منتقل شد. سکونت سید حسین بروجردی در سال ۱۳۲۴ش (۱۳۶۳ق) در قم و عمل‌های وی سبب رونق دریافت کردن این حوزه علمیه شد. بعداز درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی(درگذشته ۱۳۲۵ش) که بومی نجف بود بروجردی تا سال ۱۳۴۰ش، مرجع شاخص شیعه‌ها به‌شمار می‌آمد.[۲۵]

مراجع تبعیت شیعه پس از بروجردی ۱۳۴۰ش تا اراکی ۱۳۷۳ش
بعداز آیت الله بروجردی، مرجعیت متمرکزی وجود نداشت و مراجع زیادی در کشور ایران و عراق گزینه دقت شیعه‌ها بودند.[۲۶] هرچند در سال‌های نخستین این زمانه، سید محسن حکیم (درگذشته ۱۳۹۰ق) که بومی نجف بود بیشتراز دیگر افراد آیتم اقبال بود.[۲۷] و بلکه به گفته برخی از بازرسی‌گران بالاترین مرجع در آن عصر به‌شمار می‌آمد.[۲۸] در اواخر این روزگار ۳۳ ساله سید روح الله خمینی (درگذشته ۱۴۰۹ق) بنیانگذار کشور ایران مورد قبول‌ترین مرجع بومی کشور ایران و سید ابوالقاسم خوئی متنفذترین مرجع مستقر نجف محسوب میشد.[۲۹]

بعداز درگذشت سید ابوالقاسم خویی در ۱۴۱۳ق (۱۳۷۰ش) در مسافت‌ای سه ساله مرجعیت محصل شیعه در حوزه علمیه قم متمرکز بود. عامل این حالت را می‌اقتدار درگذشت مراجع نجف، اخراج اکثری از علم آموزی‌کردگان اهل ایران از نجف و محدودیت‌های انجام گردیده از سوی حزب حکم دهنده بعث در عراق دانست. سفر اجباری ایرانیان مستقر نجف سبب ساز سکونت اکثری از آنها در قم و ضعیف شدن حوزه علمیه نجف شد. سید محمد رضا گلپایگانی و محمد علی اراکی دو مرجع تبعیت دارای شهرت این زمان خیر چندان وقت گیر بودند.

عصر متاخر مرجعیت با درگذشت محمد علی اراکی در سال ۱۳۷۳ش (۱۴۱۵ق) شروع گردیده است. در‌این عصر مراجع تبعیت زیادی در کشور ایران، عراق، لبنان و پاکستان ذمه ‌دار این مسئولیت گردیده‌اند.

شروع مرجعیت با صاحب و مالک جواهر
به گفته بعضی دانشمندان، اول عصر مرجعیت متنفذ و محصل فی مابین شیعه ها وابسته به حوزه علمیه نجف میباشد و با محمد حسن نجفی پر اسم و رسم به مالک جواهر(درگذشته ۱۲۶۶ق) شروع می شود.[۲۲] وی قضاوت مبتنی بر تبعیت را روا می‌دانست و شاگردان اکثری در کشور‌ایران داشت.[۲۳] که در واقع مُروّجان مرجعیت و فتاوای وی محسوب تشریفات ترحیم مشهد می‌شدند.

بعداز صاحب و مالک جواهر نیز مرجعیت شیعه هم‌چنان در عراق و حوزه علمیه نجف ساکن بود و مجتهدانی زیرا روضه خوان مرتضی انصاری (م۱۲۸۱ق) که محصل صاحب و مالک جواهر بود و محمد حسن شیرازی (م۱۳۱۲ق) مالک فتوای تحریم تنباکو مشهورترین و متنفذترین وی میباشند.[۲۴]

نهضت مشروطه در کشور ایران سبب ساز دخالت مصرح مراجع تبعیت در مسائل سیاسی شد. آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی صاحب و مالک کتاب عروة الوثقی مراجع اساسی این عصر هر دو اهل ایران و بومی نجف بودند و اما در مسئله مشروطیت در دو قطب مخالف هم بودند. خراسانی فتوای مشروطه را صادر کرد و یزدی با آن مخالفت کرد.

در سال ۱۳۳۷ق و سکونت عبدالکریم حائری یزدی در قم زمانه نو حیات حوزه علمیه قم آغاز شد. همین سال با درگذشت سید یزدی مصادف شد. با صورت‌گیری حوزه علمیه قم و درگذشت سید یزدی و روضه خوان الشریعه اصفهانی (۱۳۳۹ق) بخشی از مرجعیت شیعه به کشور‌ایران و فرد حائری منتقل شد. سکونت سید حسین بروجردی در سال ۱۳۲۴ش (۱۳۶۳ق) در قم و عمل‌های وی سبب رونق دریافت کردن این حوزه علمیه شد. بعداز درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی(درگذشته ۱۳۲۵ش) که بومی نجف بود بروجردی تا سال ۱۳۴۰ش، مرجع شاخص شیعه‌ها به‌شمار می‌آمد.[۲۵]

مراجع تبعیت شیعه پس از بروجردی ۱۳۴۰ش تا اراکی ۱۳۷۳ش
بعداز آیت الله بروجردی، مرجعیت متمرکزی وجود نداشت و مراجع زیادی در کشور ایران و عراق گزینه دقت شیعه‌ها بودند.[۲۶] هرچند در سال‌های نخستین این زمانه، سید محسن حکیم (درگذشته ۱۳۹۰ق) که بومی نجف بود بیشتراز دیگر افراد آیتم اقبال بود.[۲۷] و بلکه به گفته برخی از بازرسی‌گران بالاترین مرجع در آن عصر به‌شمار می‌آمد.[۲۸] در اواخر این روزگار ۳۳ ساله سید روح الله خمینی (درگذشته ۱۴۰۹ق) بنیانگذار کشور ایران مورد قبول‌ترین مرجع بومی کشور ایران و سید ابوالقاسم خوئی متنفذترین مرجع مستقر نجف محسوب میشد.[۲۹]

بعداز درگذشت سید ابوالقاسم خویی در ۱۴۱۳ق (۱۳۷۰ش) در مسافت‌ای سه ساله مرجعیت محصل شیعه در حوزه علمیه قم متمرکز بود. عامل این حالت را می‌اقتدار درگذشت مراجع نجف، اخراج اکثری از علم آموزی‌کردگان اهل ایران از نجف و محدودیت‌های انجام گردیده از سوی حزب حکم دهنده بعث در عراق دانست. سفر اجباری ایرانیان مستقر نجف سبب ساز سکونت اکثری از آنها در قم و ضعیف شدن حوزه علمیه نجف شد. سید محمد رضا گلپایگانی و محمد علی اراکی دو مرجع تبعیت دارای شهرت این زمان خیر چندان وقت گیر بودند.

عصر متاخر مرجعیت با درگذشت محمد علی اراکی در سال ۱۳۷۳ش (۱۴۱۵ق) شروع گردیده است. در‌این عصر مراجع تبعیت زیادی در کشور ایران، عراق، لبنان و پاکستان ذمه ‌دار این مسئولیت گردیده‌اند.