ام ادب دختر مأمون، (زنده در ۲۲۰ق)از همسران امام جواد(ع) که در بعضی منابع تحت عنوان آدم کش وی معرفی گردیده است. به گفته این منابع، ام ادب با تحریک برادرش جعفر بن مأمون، امام نهم شیعه‌ها را مسموم کرد و ب تشریفات ترحیم مشهد ه شهیدشدن رساند.
تزویج با امام جواد(ع)
ام فضل و ادب، دختر مأمون و همسر امام جواد(ع) بود. مأمون از خلفای بنی‌عباس و معاصر با امام رضا(ع) بود.[۱]
مأمون در سال ۲۰۲ق[۲] و در طول حیات امام رضا(ع)[۳] ام فضل و ادب را به عقد امام جواد(ع) درآورد. بعضا گفته‌اند که هنگام اقامت امام رضا(ع) در خراسان، امام جواد برای دیدار او به‌این ناحیه مسافرت کرد[۴] و در همین دیدار بود که مأمون دختر خویش را به عقد وی درآورد. البته مسعودی، فرصت این وصلت را بعد از شهید شدن امام رضا(ع) دانسته میباشد.[۵]
به گفتۀ روضه خوان موثر مأمون شیفتۀ خوی، دانش و آرامش محمد بن علی(ع) گردیده بود. از این رو این تزویج سازه بر درخواست وی شکل گرفت.[۶] امام جواد(ع) مهریه‌ای هم اندازه مهریه حضرت زهرا(س)(۵۰۰ درهم) گزینش کرد.[۷] این تزویج از خوف اینکه مبادا خلافت از عباسیان به علویان منتقل گردد، اعتراض بعضا دور‌وبری ها مأمون را در ادامه داشت.[۸]
امام جواد(ع) از ام ادب، مالک فرزند نشد.[۹]
شهیدشدن امام جواد(ع)
به گفتۀ مسعودی، معتصم(عموی ام فضل و ادب) و جعفر بن مأمون (اخوی ام فضل و ادب) دائماً در درنگ کشتن امام جواد(ع) بودند. عاقبت وقتی که امام از مدینه به بغداد نزد معتصم آمد، با تحریک جعفر، ام ادب سَمّی در انگور بنیان و امام با تناول کردن آن به شهیدشدن رسید.[۱۰] درباره کیفیت مسمومیت امام جواد(ع) به دست ام الفضل سخنان دیگری نیز اورده شده میباشد.[۱۱] روضه خوان اثر گذار گفته میباشد: «هرچند گردآوری‌ای گفته‌اند که امام جواد(ع) با سم درگذشته میباشد؛ ولی این مقاله برای اینجانب اثبات نشده که بتوانم بدان شهید شدن دهم.»[۱۲] بعضا منابع شهیدشدن امام جواد را بر تاثیر حرف‌چینی ابن ابی داود حاکم بغداد، نزد معتصم دانسته‌اند. معتصم به وسیله منشی یکی‌از وزیرانش امام جواد(س) را مسموم کرد و به شهیدشدن رساند.[۱۳]
به نقل از علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، ام الفضل بعداز مسموم کردن امام جواد(ع) منصرف شد و فغان می کرد، ولی امام جواد(ع) او‌را نفرین کرد.[۱۴] معتصم بعد از شهیدشدن امام جواد(ع)، ام الفضل را به قصر خویش پیروزی[۱۵] ولی طولی نکشید که به مرض رنج در گیر شد و بر تاثیر به عبارتی از عالم رفت.[۱۶]جعفر، اخوی ام فضل و ادب، هم در موقعیت مستی در چاهی سقوط کرد و کشته شد.[۱۷]
جستارهای متعلق
جعده دختر اشعث
سمانه مغربیه
پانویس
ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۴۹.
طبری، تاریخ، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۶۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن فندق، تاریخ بیهق، کتابفروشی فروغی، طهران،ص۴۶.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.
اثر گذار، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰؛ مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
مسعودی، ثابت الوصیة، نشر دهنده: انصاریان، قم،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
اثرگذار، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.
عیاشی، التفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق،ج۱، ص۳۲۰.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۴۵.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
مسعودی، ثابت الوصیه،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
منابع
ابن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب(ع)، مؤسسه انتشارات علامه، قم، ۱۳۷۹ق.
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن قدمت، البدایة و النهایة، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، چاپ مکتبة بنی هاشمی، تبریز، ۱۳۸۱ق.
بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، تصحیح و تعلیق: احمد بهمنیار، پیشگفتار: محمد بن عبدالوهاب قزوینی، کتابفروشی فروغی، طهران.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، استیناف: محمدأبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر العیاشی، تصحیح: هاشم رسولی محلاتی، المکتبة العلمیه الاسلامیه، طهران.
مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علی بن أبی طالب، انصاریان، قم، ۱۴۲۶ق.
مسعودی، علی بن حسین، مروج‌الذهب و معادن الجوهر، تفحص: اسعد داغر، قم، دارالهجرة، ۱۴۰۹ق.
موءثر، الإرشاد، انتشارات کنگره جهانی روحانی اثر گذار، قم، ۱۴۱۳ق.
ام ادب دختر مأمون، (زنده در ۲۲۰ق)از همسران امام جواد(ع) که در بعضی منابع تحت عنوان آدم کش وی معرفی گردیده است. به گفته این منابع، ام ادب با تحریک برادرش جعفر بن مأمون، امام نهم شیعه‌ها را مسموم کرد و ب تشریفات ترحیم مشهد ه شهیدشدن رساند.
تزویج با امام جواد(ع)
ام فضل و ادب، دختر مأمون و همسر امام جواد(ع) بود. مأمون از خلفای بنی‌عباس و معاصر با امام رضا(ع) بود.[۱]
مأمون در سال ۲۰۲ق[۲] و در طول حیات امام رضا(ع)[۳] ام فضل و ادب را به عقد امام جواد(ع) درآورد. بعضا گفته‌اند که هنگام اقامت امام رضا(ع) در خراسان، امام جواد برای دیدار او به‌این ناحیه مسافرت کرد[۴] و در همین دیدار بود که مأمون دختر خویش را به عقد وی درآورد. البته مسعودی، فرصت این وصلت را بعد از شهید شدن امام رضا(ع) دانسته میباشد.[۵]
به گفتۀ روضه خوان موثر مأمون شیفتۀ خوی، دانش و آرامش محمد بن علی(ع) گردیده بود. از این رو این تزویج سازه بر درخواست وی شکل گرفت.[۶] امام جواد(ع) مهریه‌ای هم اندازه مهریه حضرت زهرا(س)(۵۰۰ درهم) گزینش کرد.[۷] این تزویج از خوف اینکه مبادا خلافت از عباسیان به علویان منتقل گردد، اعتراض بعضا دور‌وبری ها مأمون را در ادامه داشت.[۸]
امام جواد(ع) از ام ادب، مالک فرزند نشد.[۹]
شهیدشدن امام جواد(ع)
به گفتۀ مسعودی، معتصم(عموی ام فضل و ادب) و جعفر بن مأمون (اخوی ام فضل و ادب) دائماً در درنگ کشتن امام جواد(ع) بودند. عاقبت وقتی که امام از مدینه به بغداد نزد معتصم آمد، با تحریک جعفر، ام ادب سَمّی در انگور بنیان و امام با تناول کردن آن به شهیدشدن رسید.[۱۰] درباره کیفیت مسمومیت امام جواد(ع) به دست ام الفضل سخنان دیگری نیز اورده شده میباشد.[۱۱] روضه خوان اثر گذار گفته میباشد: «هرچند گردآوری‌ای گفته‌اند که امام جواد(ع) با سم درگذشته میباشد؛ ولی این مقاله برای اینجانب اثبات نشده که بتوانم بدان شهید شدن دهم.»[۱۲] بعضا منابع شهیدشدن امام جواد را بر تاثیر حرف‌چینی ابن ابی داود حاکم بغداد، نزد معتصم دانسته‌اند. معتصم به وسیله منشی یکی‌از وزیرانش امام جواد(س) را مسموم کرد و به شهیدشدن رساند.[۱۳]
به نقل از علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، ام الفضل بعداز مسموم کردن امام جواد(ع) منصرف شد و فغان می کرد، ولی امام جواد(ع) او‌را نفرین کرد.[۱۴] معتصم بعد از شهیدشدن امام جواد(ع)، ام الفضل را به قصر خویش پیروزی[۱۵] ولی طولی نکشید که به مرض رنج در گیر شد و بر تاثیر به عبارتی از عالم رفت.[۱۶]جعفر، اخوی ام فضل و ادب، هم در موقعیت مستی در چاهی سقوط کرد و کشته شد.[۱۷]
جستارهای متعلق
جعده دختر اشعث
سمانه مغربیه
پانویس
ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۴۹.
طبری، تاریخ، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۶۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن فندق، تاریخ بیهق، کتابفروشی فروغی، طهران،ص۴۶.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.
اثر گذار، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰؛ مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
مسعودی، ثابت الوصیة، نشر دهنده: انصاریان، قم،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
اثرگذار، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.
عیاشی، التفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق،ج۱، ص۳۲۰.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۴۵.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
مسعودی، ثابت الوصیه،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
منابع
ابن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب(ع)، مؤسسه انتشارات علامه، قم، ۱۳۷۹ق.
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن قدمت، البدایة و النهایة، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، چاپ مکتبة بنی هاشمی، تبریز، ۱۳۸۱ق.
بیهقی، علی بن زید، تاریخ بیهق، تصحیح و تعلیق: احمد بهمنیار، پیشگفتار: محمد بن عبدالوهاب قزوینی، کتابفروشی فروغی، طهران.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، استیناف: محمدأبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر العیاشی، تصحیح: هاشم رسولی محلاتی، المکتبة العلمیه الاسلامیه، طهران.
مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علی بن أبی طالب، انصاریان، قم، ۱۴۲۶ق.
مسعودی، علی بن حسین، مروج‌الذهب و معادن الجوهر، تفحص: اسعد داغر، قم، دارالهجرة، ۱۴۰۹ق.
موءثر، الإرشاد، انتشارات کنگره جهانی روحانی اثر گذار، قم، ۱۴۱۳ق.
راهنمای آمادهسازی مسجد یا سالن برای مراسم ترحیم؛ از چیدمان تا امکانات رفاهی