مجله خبری تشریفات

بقای روح بعداز مرگ
نوشته‌علمیٔ اساسی: جاودانگی
بقای روح بعداز مرگ و طلاق از تن را از معارف اساسی قرآن[۹۷] و از اصول اعتقادی آیین و دینداری شمرده‌اند.[۹۸] به گفته جعفر سبحانی، بقای روح بعد از مرگ، در فلسفه اسلامی به یک زمینه قطعی درآمده و کلیه فیلسوفان بلندمرتبه مسلمان همانند ابن سینا، روحانی اشراق و ملاصدرا به آن براین باوراند.[۹۹] بعضا متکلمان شیعی همانند روضه خوان صدوق[۱۰۰] نیز معتقدند که روح جاودانه میباشد و با مرگ تن از در بین نمی‌رود. در مقابل روضه خوان اثر گذار، بقا و جاودانگی روح را با آیاتی مانند «کُلُّ مَنْ عَلَیْهَا فَانٍ وَیَبْقَىٰ وَجْهُ رَ‌بِّکَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکْرَ‌امِ؛ هر چه بر [زمین‌] میباشد فانی‌شونده میباشد و ذات باشکوه و ارجمند پروردگارت باقی خواهد ماند.»[۱۰۱] در مغایرت دانسته و آن را حیث فیلسوفان ملحد و هواداران تناسخ شمرده میباشد.[۱۰۲] به گفته حسن معلمی، همگی اندیشمندان مسلمان به بر خلاف ظواهر عبارت روضه خوان اثر گذار، روح و نفس را باقی و جاویدان تشریفات ترحیم مشهد میدانند.[۱۰۳]

فخر رازی نیز در تعبیر پهناور خویش با اعتنا به آیه «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْت‏؛ هر نفسی چشنده مرگ میباشد»[۱۰۴] لحاظ فیلسوفان درباره بقا و نمردن روح بشر را فسخ دانسته میباشد.[۱۰۵]

از نگاه ناصر مکارم شیرازی، آیه ۱۱ سوره سجده (قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ) که با تفسیر «تَوَفّی» دلالت بر قبض روح داراست،‌ آرم میدهد که روح استقلال دارااست و بعداز طلاق از تن باقی می ماند.[۱۰۶] آیت‌الله سبحانی نیز اعتقاد دارد آیه ۱۵۴ سوره بقره، آیه ۲۵-۲۷ سوره یس و آیه ۲۵ سوره نوح نیز به صراحت بر بقای روح بعد از مرگ دلالت دارا هستند.[۱۰۷]

رابطه با ارواح
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: رابطه با ارواح
آیت‌الله جعفر سبحانی متکلم شیعی این نظر را دارد رابطه با ارواح گذشتگان ممکن بوده و آیاتی مانند ۱۶۹-۱۷۱ سوره آل عمران، آیه ۷۹ و ۹۳ سوره اعراف و آیه ۴۵ سوره زخرف و احادیث زیادی بر این رابطه دلالت دارا هستند.[۱۰۸] از لحاظ وی، انکار اینگونه ارتباطی، مخالف با آیه‌ها قرآن و سنت مسلم اسلامی و روایات پشت سرهم میباشد.[۱۰۹] درباره حرمت یا این که تایید صلاحیت اِحضار ارواح در حالتی که که نیازمند دستور حرامی مانند ضرروزیان زدن و آزردن مؤمن نباشد، اختلاف حیث وجود داراست.[۱۱۰]

در شکل حقیقی وواقعی بودن رابطه با ارواح مردگان، این فرمان را علامت‌ای از تجرد روح و معاش بعداز مرگ دانسته‌اند.[۱۱۱]

کتاب‌شناسی

کتاب روح و نفس، تاثیر سید محمد خامنه‌ای
درباره روح اثر ها زیادی با شیوه‌های متعدد منتشر شد‌ه‌است که بعضا از آن ها عبارتند از:

‌ یسألونک عن الروح، تاثیر فخرالدین رازی (درگذشت ۶۰۶ق)، این کتاب که از تعبیروتفسیر مفاتیح الغیب فخررازی برگرفته گردیده،‌ به وسیله مکتبة القرآن در قاهره به چاپ رسیده میباشد.
‌ کتاب الروح،‌ تاثیر ابن قیم جوزی (درگذشت ۷۵۱ق)، مکه،‌ دار فقیه الفوائد، چاپ نخستین، ۱۴۳۲ق. تالیف کننده با استناد به آیه ها و احادیث، مسائل مربوط به روح همانند مضمون‌ روح، ابدی یا این که فانی بودن آن و عذاب قبر و برزخ مطرح نموده است.[۱۱۲]
اصالت روح از حیث قرآن، جعفر سبحانی، قم، مؤسسه امام درستگو(ع)، چاپ اولیه، ۱۳۹۳ش. تالیف کننده درین کتاب مباحث مربوط به روح را در دوازده قسمت و با استناد به نشانه‌ها قرآن مطرح نموده است. رابطه روح با تن، تجرد روح، جاودانگی روح به عنوان مثال مباحث این کتاب میباشد.[۱۱۳]
‌ نفس و روح در فلسفه اسلامی و آیه ها و احادیث، تاثیر حسن معلمی، طهران، پژوهشگاه تمدن و پندار اسلامی، چاپ اولیه، ‌۱۳۹۴ش.
موسوعة الروح، تاثیر علی بن سعید العبیدی. این کتاب به لهجه عربی در چهار جلد و بوسیله مؤسسة الدرر السنیة منتشر گردیده‌است. جلد در آغاز به بینش اهل سنت، جلد دوم به طریقه متکلمان و فیلسوفان، جلد سوم به اهل کتاب و ادیان دیگر و جلد چهارم نیز به بینش‌های فرقه‌های معاصر پرداخته میباشد.[۱۱۴]
برای مثال دیگر کتاب‌هایی که درباره روح چاپ گردیده عبارتند از: «روح از لحاظ آئین، عقل و دانش روحی تازه» نوشته محمدآصف محسنی قندهاری، «واقعیت روح؛ دانشی اندک از دانش الارواح» تاثیر احمد زمردیان، «روح و نفس» نوشته سید محمد خامنه‌ای و «الروح فی دراسات المتکلمین و الفلاسفة» تاثیر محمد سید احمد المسیر. تعدادی کتاب نیز با تیتر «یسئلونک عن الروح» به لهجه عربی و بوسیله نویسندگان و ناشران گوناگون منتشر گردیده‌است.[۱۱۵]

بقای روح بعداز مرگ
نوشته‌علمیٔ اساسی: جاودانگی
بقای روح بعداز مرگ و طلاق از تن را از معارف اساسی قرآن[۹۷] و از اصول اعتقادی آیین و دینداری شمرده‌اند.[۹۸] به گفته جعفر سبحانی، بقای روح بعد از مرگ، در فلسفه اسلامی به یک زمینه قطعی درآمده و کلیه فیلسوفان بلندمرتبه مسلمان همانند ابن سینا، روحانی اشراق و ملاصدرا به آن براین باوراند.[۹۹] بعضا متکلمان شیعی همانند روضه خوان صدوق[۱۰۰] نیز معتقدند که روح جاودانه میباشد و با مرگ تن از در بین نمی‌رود. در مقابل روضه خوان اثر گذار، بقا و جاودانگی روح را با آیاتی مانند «کُلُّ مَنْ عَلَیْهَا فَانٍ وَیَبْقَىٰ وَجْهُ رَ‌بِّکَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِکْرَ‌امِ؛ هر چه بر [زمین‌] میباشد فانی‌شونده میباشد و ذات باشکوه و ارجمند پروردگارت باقی خواهد ماند.»[۱۰۱] در مغایرت دانسته و آن را حیث فیلسوفان ملحد و هواداران تناسخ شمرده میباشد.[۱۰۲] به گفته حسن معلمی، همگی اندیشمندان مسلمان به بر خلاف ظواهر عبارت روضه خوان اثر گذار، روح و نفس را باقی و جاویدان تشریفات ترحیم مشهد میدانند.[۱۰۳]

فخر رازی نیز در تعبیر پهناور خویش با اعتنا به آیه «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْت‏؛ هر نفسی چشنده مرگ میباشد»[۱۰۴] لحاظ فیلسوفان درباره بقا و نمردن روح بشر را فسخ دانسته میباشد.[۱۰۵]

از نگاه ناصر مکارم شیرازی، آیه ۱۱ سوره سجده (قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ) که با تفسیر «تَوَفّی» دلالت بر قبض روح داراست،‌ آرم میدهد که روح استقلال دارااست و بعداز طلاق از تن باقی می ماند.[۱۰۶] آیت‌الله سبحانی نیز اعتقاد دارد آیه ۱۵۴ سوره بقره، آیه ۲۵-۲۷ سوره یس و آیه ۲۵ سوره نوح نیز به صراحت بر بقای روح بعد از مرگ دلالت دارا هستند.[۱۰۷]

رابطه با ارواح
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: رابطه با ارواح
آیت‌الله جعفر سبحانی متکلم شیعی این نظر را دارد رابطه با ارواح گذشتگان ممکن بوده و آیاتی مانند ۱۶۹-۱۷۱ سوره آل عمران، آیه ۷۹ و ۹۳ سوره اعراف و آیه ۴۵ سوره زخرف و احادیث زیادی بر این رابطه دلالت دارا هستند.[۱۰۸] از لحاظ وی، انکار اینگونه ارتباطی، مخالف با آیه‌ها قرآن و سنت مسلم اسلامی و روایات پشت سرهم میباشد.[۱۰۹] درباره حرمت یا این که تایید صلاحیت اِحضار ارواح در حالتی که که نیازمند دستور حرامی مانند ضرروزیان زدن و آزردن مؤمن نباشد، اختلاف حیث وجود داراست.[۱۱۰]

در شکل حقیقی وواقعی بودن رابطه با ارواح مردگان، این فرمان را علامت‌ای از تجرد روح و معاش بعداز مرگ دانسته‌اند.[۱۱۱]

کتاب‌شناسی

کتاب روح و نفس، تاثیر سید محمد خامنه‌ای
درباره روح اثر ها زیادی با شیوه‌های متعدد منتشر شد‌ه‌است که بعضا از آن ها عبارتند از:

‌ یسألونک عن الروح، تاثیر فخرالدین رازی (درگذشت ۶۰۶ق)، این کتاب که از تعبیروتفسیر مفاتیح الغیب فخررازی برگرفته گردیده،‌ به وسیله مکتبة القرآن در قاهره به چاپ رسیده میباشد.
‌ کتاب الروح،‌ تاثیر ابن قیم جوزی (درگذشت ۷۵۱ق)، مکه،‌ دار فقیه الفوائد، چاپ نخستین، ۱۴۳۲ق. تالیف کننده با استناد به آیه ها و احادیث، مسائل مربوط به روح همانند مضمون‌ روح، ابدی یا این که فانی بودن آن و عذاب قبر و برزخ مطرح نموده است.[۱۱۲]
اصالت روح از حیث قرآن، جعفر سبحانی، قم، مؤسسه امام درستگو(ع)، چاپ اولیه، ۱۳۹۳ش. تالیف کننده درین کتاب مباحث مربوط به روح را در دوازده قسمت و با استناد به نشانه‌ها قرآن مطرح نموده است. رابطه روح با تن، تجرد روح، جاودانگی روح به عنوان مثال مباحث این کتاب میباشد.[۱۱۳]
‌ نفس و روح در فلسفه اسلامی و آیه ها و احادیث، تاثیر حسن معلمی، طهران، پژوهشگاه تمدن و پندار اسلامی، چاپ اولیه، ‌۱۳۹۴ش.
موسوعة الروح، تاثیر علی بن سعید العبیدی. این کتاب به لهجه عربی در چهار جلد و بوسیله مؤسسة الدرر السنیة منتشر گردیده‌است. جلد در آغاز به بینش اهل سنت، جلد دوم به طریقه متکلمان و فیلسوفان، جلد سوم به اهل کتاب و ادیان دیگر و جلد چهارم نیز به بینش‌های فرقه‌های معاصر پرداخته میباشد.[۱۱۴]
برای مثال دیگر کتاب‌هایی که درباره روح چاپ گردیده عبارتند از: «روح از لحاظ آئین، عقل و دانش روحی تازه» نوشته محمدآصف محسنی قندهاری، «واقعیت روح؛ دانشی اندک از دانش الارواح» تاثیر احمد زمردیان، «روح و نفس» نوشته سید محمد خامنه‌ای و «الروح فی دراسات المتکلمین و الفلاسفة» تاثیر محمد سید احمد المسیر. تعدادی کتاب نیز با تیتر «یسئلونک عن الروح» به لهجه عربی و بوسیله نویسندگان و ناشران گوناگون منتشر گردیده‌است.[۱۱۵]