مجله خبری تشریفات

وظايف حاكم اسلامی

قـبـل از ايـن گـفتيم كه هدف ها و اپلیکیشن های حكومت اسلامی ، به عبارتی هدف ها بعثت و رسالت پيامبران الهی میباشد و حاكم اسلامی تحت عنوان خليفه و جانشين پيامبر(ص ) و ائمه تشریفات ترحیم مشهد اطهار(ع )، وظايف و مسؤ وليتهای آن‌ها‌را بر ذمه دارااست و ملزم به اجرای آنهاست . اينك با دقت به اينكه وظايف سابق الذکر در آيـات و روايـات زیادی ذكر گردیده و همگی در يك آيه يا يك روايت به طور جمعی بيان نشده میباشد ، آغاز به ذكر وظايف می پردازيم ؛ بعد از آن آيات و روايات مربوطه را بيان می كنيم .

الف ـ وظايف

1ـ نـشـر فـرهـنـگ و مـعـارف اسـلامـی : هـمان سیرتکامل كه پيامبر(ص ) و امام معصوم (ع ) مسؤ وليت تـبـليـغ و بـيـان احـكـام و مـعـارف ديـنـی را بر ذمه دارااست، حاكم اسلامی نيز مکلف میباشد زمينه ها و امـكـانـات نـشـر و گـسـتـرش مـعـارف قـرآن و سـنـت پـيـامـبـر(ص ) و آشـنـايـی مـردم بـا حـلال و حـرام الهـی و قـوانـيـن و مـقـررات اسـلامـی را فـراهـم سـازد و بـا اسـتـفـاده از وسائل رابطه عده ای از قبيل راديو، تلويزيون ، مطبوعات و نيز اعزام مبلغان و استادان آشنا به مـعـارف ديـن و تـشكيل كلاسها و جلسات ، جامعه اسلامی را با قرآن و امرها آدم ساز آشنا كند.

2ـ تـربـيـت و تـاءديب عموم به آداب الهی و خلق نيكو: پاك كردن آن‌ها از اخلاق و رفتار زشت و صفات رذيـله . در ايـن زمـيـنـه ، اخـلاق ، گـفـتـارو كـردار حـاكـم و نـيـز تـبـيـيـن مـسـائل اخـلاقـی و آداب نـفـسـانی و بيان تذكرات مایحتاج بوسیله وی، نقشی مهم در سازندگی جامعه داراست.

3ـ بـرپـاداشـتـن واجـبـات ديـنـی و شعاير مذهبی از قبيل : نماز آدینه و جماعت ، روزه ، حج ، جهاد، زكات ، فرمان به دارای اسم و رسم ونهی ازمنكر... .

4ـ احـيـاء سـنـتـهـا و ارزشـهـای ديـنـی و اسـلامی : از بين بردن بدعتها، مراقبت شريعت از تغيير و تـبـديـل و تـاءويـل و تـحـريـف ، مـقـابـله با افكار انحرافی وهجوم فرهنگی معاندان اسلام به ارزشـهـا و بـاورهـای ديـنـی عموم از رویه فرمان به مشهور و نهی از منكر واجرای حدود الهی درخصوص مفاسداجتماعی .

5ـ حـفـاظـت از مـرزهـا و مدد ازمال ، جان ، ناموس و سرزمين اسلامی : جهاد عليه معاندان اسلام از طريق تهيه وتدارك نيرو و تجهيزات موردنیاز دفاعی ، مراقبت و تقويت روحيّه و شایستگی نيروهای مسلّح و بالابردن اقتدار رزمی آن ها .

6ـ ايـجـاد امـنـيـت در شهرها، روستاها، جاده ها: تقابل با اشرار و مفسدان و كسانی كه برهم زننده نـظـم و امـنـيـّت جـامـعـه هـسـتند. امّت اسلامی در سايه اين امنيّت به كار و کوشش و پرورش معنوی و اقتصادی میپردازد.

7ـ ايـجـاد عمران و آبادی در كشور: از رویه ایفا كارهای همگانی و عام المنفعه و مهیا كردن زمينه هـای كار و توليد بيشتر، بر قراری ارتباط ها سلامت خریدوفروش در بازار و رفع سختی ها و مشكلات رویش اقتصادی و رفع نيازمنديهای مادّی به مراد توسعه رفاه در جامعه اسلامی .

8ـ تـحـقـّق عـدالت اجـتـمـاعـی : جلوگيری از ستم قدرتمندان و رفع ستم از محرومان و احقاق حق ضـعيفان از زورمندان و غارتگران به وسيله تشكيل دستگاه قضايی تندرست و کار کشته با قضات و دادرسـانـی عـادل و قـاطـع . درايـن زمـيـنـه بـازگـردانـدن امـوال عـمـومـی بـه غـارت رفـتـه ، مـصـادره امـوال نـامـشـروع واجـرای عـدالت دراموال و نيز اجرای حدود ومجازاتهای اسلامی ، بايد آیتم اعتنا قرار گيرد.

9ـ ايجاد زمينه های كسب و توسعه دانشها و فوت‌و‌فن روز كه گزینه نياز جامعه اسلامی است، و تشويق اشخاص مستعدّ برای فراگيری آنان.

10ـ جـمـع آوری صـدقـات ، مـاليـات ، انـفـال و امـوال عـمـومی و صرف و تقسيم عادلانه آنان در مصارف همگانی و مورد ها مورد نیاز .

11ـ بـرقـراری روابـط حـسـنـه با ملتها و كشورهای متفاوت دنیا . منعقد پيمانها و معاهدات بين المللی با نگهداری عزّت و استقلال جامعه اسلامی و پرهيز از هر نوع سلطه گری و سلطه پذيری ، و نـيـز پـرهـيـز از پـيوند و ارتباط دوستی با دولتها و قدرتهائی كه با اسلام و مسلمين در گفتار و فعالیت خویش اظهار دشمنی نموده و از جاری ساختن هر دسیسه ای دريغ ندارند.

ب ـ آيات و روايات

آنچه ذكر شد اشاره مختصری به وظائف عمده و مهم حاكم اسلامی بود. اينك بعضا از آيات و رواياتی كه وظائف سابق الذکر را ياد آور گردیده اند.

1ـ ((اَلَّذيـنَ اِنْ مـَكَّنـّا هـُمْ فـِی الاَْرْضِ اَقـامُوا الصَّلوةَ وَ آتَوُالزَّكاةَ وَ اَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكِرَوَلِلّهِ عاقِبَةُ الاُْمُور))

آنـان (كـه خـدا را يـاری مـی كـنـنـد) كسانی می باشند كه چنانچه در روی زمين به آنها تمكن بخشيده و اقـتـدار دهـيم ، نماز به پاداشته ، زكات میپردازند، و دستور به دارای اسم و رسم ونهی از منكر می كنند و آخر و عاقبت كارها به دست خداست .

آيـه فـوق در مـقـام سـتـايش بندگان مؤ اینجانب خداوند می فرمايد: در صورتیکه به آنها قدرتی دهيم و حكومتی تـشـكـيـل دهـنـد بـه سـه امـر مـهم : اقامه نماز، پرداخت زكات و فرمان به مشهور و نهی از منكر می پـردازنـد. روشـن اسـت كـه تـحـقـق ايـن امـور درحـكـومـت اسـلامـی ، در درجـه ویّل از حاكم اسلامی آیتم انتظار بوده و از وظايف وی به‌حساب می‌آید.

2ـ ((وَاَعِدُّوا لَهُمْ مَااسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّاللّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَ آخَرينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمْ اَللّهُ يَعْلَمُهُمْ ...))

بـرای مـقـابـله بـا معاندان آنچه را می توانيد از نيرو و (تجهيزات نظامی ) اسبان سواری فراهم كنيد تا بدين وسيله معاندان معبود و معاندان خودتان را بترسانيد و نيز مجموعه ديگری را كه شما بر دشمنی آن‌ها باخبر نيستند و آفریدگار باخبر میباشد .

در ايـن آيه ، جامعه اسلامی مكلّف گردیده تا گونه های نيروهای نظامی ، سياسی ، اقتصادی ، فرهنگی و... را بـرای دفـاع در بـرابـر دشـمـن آمـاده سـازد.

و بـا دقت به غرض اين استعداد كه ايجاد واهمه در دل معاندان و سلب جراءت و جسارت آن ها برای هجوم به سرزمينهای اسلامی است ، بايد كميّت و كيفيّت تجهيز اين نيروها بگونه ای باشد كه اين غرض را تاءمين كند و خیر فقط معاندان شناخته گردیده بلكه معاندان ناشناخته نيز از توانمندی مسلمان‌ها به خوف افتند.

3ـ ((يـا اَيُّهـَا الَّذينَ امَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا يَاءْلُونَكُمْ خَبالاً وَ دُّواما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبـَغـْضـاءُ مـِنْ اَفـْواهـِهـِمْ وَمـا تـُخـْفـی صـُدُورُهـُمْ اَكـْبـَرُ قـَدْ بـَيَّنـّا لَكـُمُ الاْ يـاتِ اِنْ كـُنـْتـُمْ تَعْقِلُونَ))

ای اهـل ايـمـان ! از غـيـر هـمـديـنـان خـود دوسـت صـمـيـمـی و هـمـراز نـگـيـريـد، چـه آنـكـه آنـها از خـلل و فـساد در كار شما ذره ای كوتاهی نمی كنند، آنان هميشه مايلند كه شما در سختی و مشقت بـاشـيـد، دشـمـنـی شـمـا را بـر زبـان هـم آشـكـار مـی سـازنـد. در صـورتـی كـه آنـچـه در دل پـنـهان می دارا‌هستند بيش از آن میباشد كه بر زبانشان آشكار می‌گردد، ما آيات خویش را برای شما بيان كرديم در صورتی‌که انديشه كنيد.

در ايـن آيـه ، اصـول سـيـاسـت خـارجـی و روابـط بـيـن الملل در حكومت اسلامی بيان شد‌ه‌است ، و روشنگر وظيفه حاكم اسلامی در اين زمينه میباشد ، كه با هر كشوری ارتباط دوستی برقرار نسازد.
4ـ پـيـامـبـر اكـرم (ص ) هـنـگـامـی كـه مـعـاذبـن جـبـل را در سال دهم مسافرت ، به يمن ارسال کرد به وی چنين فرمود:

((ای مـعـاذ! قـرآن خـدا را به آنان بياموز، وقار آن‌ها را با اخلاق و رفتار شايسته نيكو ساز، عموم را ـ چه خـوب و چـه بـد ـ درمـقـام و درجـه خـودشـان قرار ده ، فرمان خداوند را درميان آن ها ایفا كن و درامر خداوند و مـال وی هـيـچ كـس را مـورد اسـتـثـنا و دركناری قرار نده ، زيرا اختيار احكام خداوند به دست تو و مکان ولايت تو نيست ، و متاع هم فرآورده تو نيست ، ودیعت آنها‌را كم باشد يا زياد به آنان بپرداز.

بر تو بـاد بـه مدارا و سپری شد تا جايی كه حق ترك نشود كه کودن بگويد حق معبود را ترك كردی ، از كـارمـنـدان خـود درهـر چه میهراسی در گیر عيب شوی پوزش طلب تا تورا معذور دارا‌هستند، رسوم و آداب جـاهـليّت را از ميان عموم ببر، مگر آنچه را اسلام زنده داشته میباشد .

دستور اسلام را چه كوچك و چـه بـزرگ ، به همگی آشكار كن ، بيشتر همّت تو به نماز باشد كه بعد از اقرار به دين ، نماز به منزله سراسلام میباشد ، عموم را به پروردگار و روز جزا ياد آوری كن و همواره پند نما، زيرا كـه مـردم را بـه عـمـل بـه آنـچـه خـدا دوست داراست، نيرومندتر سازد، آن‌گاه معلّمان را در ميانشان پراكنده كن و خدايی را عبادت كن كه به او گشوده می‌گردی و در رویه معبود از هيچ سرزنشی مترس .))

وظايف حاكم اسلامی

قـبـل از ايـن گـفتيم كه هدف ها و اپلیکیشن های حكومت اسلامی ، به عبارتی هدف ها بعثت و رسالت پيامبران الهی میباشد و حاكم اسلامی تحت عنوان خليفه و جانشين پيامبر(ص ) و ائمه تشریفات ترحیم مشهد اطهار(ع )، وظايف و مسؤ وليتهای آن‌ها‌را بر ذمه دارااست و ملزم به اجرای آنهاست . اينك با دقت به اينكه وظايف سابق الذکر در آيـات و روايـات زیادی ذكر گردیده و همگی در يك آيه يا يك روايت به طور جمعی بيان نشده میباشد ، آغاز به ذكر وظايف می پردازيم ؛ بعد از آن آيات و روايات مربوطه را بيان می كنيم .

الف ـ وظايف

1ـ نـشـر فـرهـنـگ و مـعـارف اسـلامـی : هـمان سیرتکامل كه پيامبر(ص ) و امام معصوم (ع ) مسؤ وليت تـبـليـغ و بـيـان احـكـام و مـعـارف ديـنـی را بر ذمه دارااست، حاكم اسلامی نيز مکلف میباشد زمينه ها و امـكـانـات نـشـر و گـسـتـرش مـعـارف قـرآن و سـنـت پـيـامـبـر(ص ) و آشـنـايـی مـردم بـا حـلال و حـرام الهـی و قـوانـيـن و مـقـررات اسـلامـی را فـراهـم سـازد و بـا اسـتـفـاده از وسائل رابطه عده ای از قبيل راديو، تلويزيون ، مطبوعات و نيز اعزام مبلغان و استادان آشنا به مـعـارف ديـن و تـشكيل كلاسها و جلسات ، جامعه اسلامی را با قرآن و امرها آدم ساز آشنا كند.

2ـ تـربـيـت و تـاءديب عموم به آداب الهی و خلق نيكو: پاك كردن آن‌ها از اخلاق و رفتار زشت و صفات رذيـله . در ايـن زمـيـنـه ، اخـلاق ، گـفـتـارو كـردار حـاكـم و نـيـز تـبـيـيـن مـسـائل اخـلاقـی و آداب نـفـسـانی و بيان تذكرات مایحتاج بوسیله وی، نقشی مهم در سازندگی جامعه داراست.

3ـ بـرپـاداشـتـن واجـبـات ديـنـی و شعاير مذهبی از قبيل : نماز آدینه و جماعت ، روزه ، حج ، جهاد، زكات ، فرمان به دارای اسم و رسم ونهی ازمنكر... .

4ـ احـيـاء سـنـتـهـا و ارزشـهـای ديـنـی و اسـلامی : از بين بردن بدعتها، مراقبت شريعت از تغيير و تـبـديـل و تـاءويـل و تـحـريـف ، مـقـابـله با افكار انحرافی وهجوم فرهنگی معاندان اسلام به ارزشـهـا و بـاورهـای ديـنـی عموم از رویه فرمان به مشهور و نهی از منكر واجرای حدود الهی درخصوص مفاسداجتماعی .

5ـ حـفـاظـت از مـرزهـا و مدد ازمال ، جان ، ناموس و سرزمين اسلامی : جهاد عليه معاندان اسلام از طريق تهيه وتدارك نيرو و تجهيزات موردنیاز دفاعی ، مراقبت و تقويت روحيّه و شایستگی نيروهای مسلّح و بالابردن اقتدار رزمی آن ها .

6ـ ايـجـاد امـنـيـت در شهرها، روستاها، جاده ها: تقابل با اشرار و مفسدان و كسانی كه برهم زننده نـظـم و امـنـيـّت جـامـعـه هـسـتند. امّت اسلامی در سايه اين امنيّت به كار و کوشش و پرورش معنوی و اقتصادی میپردازد.

7ـ ايـجـاد عمران و آبادی در كشور: از رویه ایفا كارهای همگانی و عام المنفعه و مهیا كردن زمينه هـای كار و توليد بيشتر، بر قراری ارتباط ها سلامت خریدوفروش در بازار و رفع سختی ها و مشكلات رویش اقتصادی و رفع نيازمنديهای مادّی به مراد توسعه رفاه در جامعه اسلامی .

8ـ تـحـقـّق عـدالت اجـتـمـاعـی : جلوگيری از ستم قدرتمندان و رفع ستم از محرومان و احقاق حق ضـعيفان از زورمندان و غارتگران به وسيله تشكيل دستگاه قضايی تندرست و کار کشته با قضات و دادرسـانـی عـادل و قـاطـع . درايـن زمـيـنـه بـازگـردانـدن امـوال عـمـومـی بـه غـارت رفـتـه ، مـصـادره امـوال نـامـشـروع واجـرای عـدالت دراموال و نيز اجرای حدود ومجازاتهای اسلامی ، بايد آیتم اعتنا قرار گيرد.

9ـ ايجاد زمينه های كسب و توسعه دانشها و فوت‌و‌فن روز كه گزینه نياز جامعه اسلامی است، و تشويق اشخاص مستعدّ برای فراگيری آنان.

10ـ جـمـع آوری صـدقـات ، مـاليـات ، انـفـال و امـوال عـمـومی و صرف و تقسيم عادلانه آنان در مصارف همگانی و مورد ها مورد نیاز .

11ـ بـرقـراری روابـط حـسـنـه با ملتها و كشورهای متفاوت دنیا . منعقد پيمانها و معاهدات بين المللی با نگهداری عزّت و استقلال جامعه اسلامی و پرهيز از هر نوع سلطه گری و سلطه پذيری ، و نـيـز پـرهـيـز از پـيوند و ارتباط دوستی با دولتها و قدرتهائی كه با اسلام و مسلمين در گفتار و فعالیت خویش اظهار دشمنی نموده و از جاری ساختن هر دسیسه ای دريغ ندارند.

ب ـ آيات و روايات

آنچه ذكر شد اشاره مختصری به وظائف عمده و مهم حاكم اسلامی بود. اينك بعضا از آيات و رواياتی كه وظائف سابق الذکر را ياد آور گردیده اند.

1ـ ((اَلَّذيـنَ اِنْ مـَكَّنـّا هـُمْ فـِی الاَْرْضِ اَقـامُوا الصَّلوةَ وَ آتَوُالزَّكاةَ وَ اَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكِرَوَلِلّهِ عاقِبَةُ الاُْمُور))

آنـان (كـه خـدا را يـاری مـی كـنـنـد) كسانی می باشند كه چنانچه در روی زمين به آنها تمكن بخشيده و اقـتـدار دهـيم ، نماز به پاداشته ، زكات میپردازند، و دستور به دارای اسم و رسم ونهی از منكر می كنند و آخر و عاقبت كارها به دست خداست .

آيـه فـوق در مـقـام سـتـايش بندگان مؤ اینجانب خداوند می فرمايد: در صورتیکه به آنها قدرتی دهيم و حكومتی تـشـكـيـل دهـنـد بـه سـه امـر مـهم : اقامه نماز، پرداخت زكات و فرمان به مشهور و نهی از منكر می پـردازنـد. روشـن اسـت كـه تـحـقـق ايـن امـور درحـكـومـت اسـلامـی ، در درجـه ویّل از حاكم اسلامی آیتم انتظار بوده و از وظايف وی به‌حساب می‌آید.

2ـ ((وَاَعِدُّوا لَهُمْ مَااسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّاللّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَ آخَرينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمْ اَللّهُ يَعْلَمُهُمْ ...))

بـرای مـقـابـله بـا معاندان آنچه را می توانيد از نيرو و (تجهيزات نظامی ) اسبان سواری فراهم كنيد تا بدين وسيله معاندان معبود و معاندان خودتان را بترسانيد و نيز مجموعه ديگری را كه شما بر دشمنی آن‌ها باخبر نيستند و آفریدگار باخبر میباشد .

در ايـن آيه ، جامعه اسلامی مكلّف گردیده تا گونه های نيروهای نظامی ، سياسی ، اقتصادی ، فرهنگی و... را بـرای دفـاع در بـرابـر دشـمـن آمـاده سـازد.

و بـا دقت به غرض اين استعداد كه ايجاد واهمه در دل معاندان و سلب جراءت و جسارت آن ها برای هجوم به سرزمينهای اسلامی است ، بايد كميّت و كيفيّت تجهيز اين نيروها بگونه ای باشد كه اين غرض را تاءمين كند و خیر فقط معاندان شناخته گردیده بلكه معاندان ناشناخته نيز از توانمندی مسلمان‌ها به خوف افتند.

3ـ ((يـا اَيُّهـَا الَّذينَ امَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا يَاءْلُونَكُمْ خَبالاً وَ دُّواما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبـَغـْضـاءُ مـِنْ اَفـْواهـِهـِمْ وَمـا تـُخـْفـی صـُدُورُهـُمْ اَكـْبـَرُ قـَدْ بـَيَّنـّا لَكـُمُ الاْ يـاتِ اِنْ كـُنـْتـُمْ تَعْقِلُونَ))

ای اهـل ايـمـان ! از غـيـر هـمـديـنـان خـود دوسـت صـمـيـمـی و هـمـراز نـگـيـريـد، چـه آنـكـه آنـها از خـلل و فـساد در كار شما ذره ای كوتاهی نمی كنند، آنان هميشه مايلند كه شما در سختی و مشقت بـاشـيـد، دشـمـنـی شـمـا را بـر زبـان هـم آشـكـار مـی سـازنـد. در صـورتـی كـه آنـچـه در دل پـنـهان می دارا‌هستند بيش از آن میباشد كه بر زبانشان آشكار می‌گردد، ما آيات خویش را برای شما بيان كرديم در صورتی‌که انديشه كنيد.

در ايـن آيـه ، اصـول سـيـاسـت خـارجـی و روابـط بـيـن الملل در حكومت اسلامی بيان شد‌ه‌است ، و روشنگر وظيفه حاكم اسلامی در اين زمينه میباشد ، كه با هر كشوری ارتباط دوستی برقرار نسازد.
4ـ پـيـامـبـر اكـرم (ص ) هـنـگـامـی كـه مـعـاذبـن جـبـل را در سال دهم مسافرت ، به يمن ارسال کرد به وی چنين فرمود:

((ای مـعـاذ! قـرآن خـدا را به آنان بياموز، وقار آن‌ها را با اخلاق و رفتار شايسته نيكو ساز، عموم را ـ چه خـوب و چـه بـد ـ درمـقـام و درجـه خـودشـان قرار ده ، فرمان خداوند را درميان آن ها ایفا كن و درامر خداوند و مـال وی هـيـچ كـس را مـورد اسـتـثـنا و دركناری قرار نده ، زيرا اختيار احكام خداوند به دست تو و مکان ولايت تو نيست ، و متاع هم فرآورده تو نيست ، ودیعت آنها‌را كم باشد يا زياد به آنان بپرداز.

بر تو بـاد بـه مدارا و سپری شد تا جايی كه حق ترك نشود كه کودن بگويد حق معبود را ترك كردی ، از كـارمـنـدان خـود درهـر چه میهراسی در گیر عيب شوی پوزش طلب تا تورا معذور دارا‌هستند، رسوم و آداب جـاهـليّت را از ميان عموم ببر، مگر آنچه را اسلام زنده داشته میباشد .

دستور اسلام را چه كوچك و چـه بـزرگ ، به همگی آشكار كن ، بيشتر همّت تو به نماز باشد كه بعد از اقرار به دين ، نماز به منزله سراسلام میباشد ، عموم را به پروردگار و روز جزا ياد آوری كن و همواره پند نما، زيرا كـه مـردم را بـه عـمـل بـه آنـچـه خـدا دوست داراست، نيرومندتر سازد، آن‌گاه معلّمان را در ميانشان پراكنده كن و خدايی را عبادت كن كه به او گشوده می‌گردی و در رویه معبود از هيچ سرزنشی مترس .))