مجله خبری تشریفات

خَشْیَت بیم و هراس آگاهانه یاروهمدم با تعظیم نسبت به معبود میباشد که از اعتنا آدم به عظمت خداوند از سویی و اعتنا به کوچکی و نقصان عبد و بنده از سویی دیگر نتیجه ها میگردد. خشیت به‌تیتر یکی‌از مبنا‌ای‌ترین مفاهیم سیر و سلوک و بندگی معرفی گردیده و در آیه‌ها و احادیث آیتم تأکید قرار تشریفات ترحیم مشهد گرفته میباشد.

برای خشیت اثراتی زیرا از میان رفتن سنگدلی، تضرع به درگاه خداوند، تقویت حیاء و ایمان، ثبت روحیه خویشتن‌داری و تولید روحیه ظلم‌ستیزی برشمرده‌اند. دانش، بیان و تزکیه نفس به عنوان مثال کارداران حصول به خشیت و قساوت قلب، گناه و غفلت از خاطر معبود از مانع ها علم آموزی خشیت میباشد.

معنا‌شناسی
خشیت به معنای ترسی میباشد که با دوراندیشی آدم از عظمت خدا و نیز فهم کاستی‌های خویش و کوتاهی‌اش در وظایف بندگی یار و همدم باشد و در مواقعی به عمل می‌رود که مربوط به معبود و شئون الهی باشد.[۱] این واژه و کلمه در لغت به معنای مطلق ترس و خوف میباشد.[۲] واهمه یار و همدم با تعظیم،[۳] هراس شدید[۴] و نگهداری یار با واهمه از سایر معانی نام برده برای این کلمه و واژه میباشد.[۵]

بعضا از کلمه ها دیگر با خشیت معنای مشابهی دارا هستند؛ هراس، وَجَل و رَهْبَت برای مثال این واژگانند که برخی از مترجمان کلیه این لغات را به هراس مضمون‌ نموده‌اند. ولی به حیث بعضا پژوهشگران کارکرد این واژگان یکسان وجود ندارد.[۶]

تفاوت با ترس
مفسران و قرآن‌پژوهان در تعبیروتفسیر آیه «... إِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ...»[۷] درباره تفاوت واژه و کلمه‌های هراس و خشیت اختلاف حیث دارا هستند. برخی مانند ابوهلال عسکری معتقدند واهمه خوف از فرمان مکروه میباشد، در حالی که خشیت خوف از نازل‌کننده آن میباشد.[۸] عبدالله جوادی آملی نیز ترس را برای هر دو گزینه (دستور مکروه و نازل‌کننده آن) به عمل میبرد، البته خشیت را مختص هراس از نازل‌کننده می داند.[۹] آلوسی از ابن‌عطاء نقل کرده که خشیت خوف از سقوط از رده قرب به معبود و ترس هراس از عذاب الهی میباشد.[۱۰] محمدحسین طباطبایی خشیت را تأثر قلبی از شر و هراس را مبادرت عملی در مواجهه با آن می داند و اشاره می‌نماید که در قرآن، واهمه از غیر خداوند به پیامبران منسوب شده، ولی خشیت از غیر خداوند به آنها نسبت داده نشده میباشد.[۱۱] راغب اصفهانی نیز هراس را اعم از خشیت میداند و این نظر را دارد خشیت ترسی میباشد که از تبارک‌شمردن چیزی و با دانش و معرفت یار میباشد.[۱۲]

تفاوت با رهبت
به حیث برخی از مفسران، رهبت نوعی از ترس میباشد که موجب فرارو گریز یا این که فراروگریز فرد می شود، در حالی که خشیت ترسی میباشد که طغیان و سرکشی شخص را مهار می‌نماید.[۱۳] راغب اصفهانی نیز رهبت را ترسی تعریف و تمجید می‌نماید که یار و همدم با احتیاط و اضطراب میباشد.[۱۴]

کاربردها
ماده «خشی» و مشتقات آن، ۴۸ توشه در قرآن کریم و مهربان استفاده شد‌ه‌است.[۱۵] در ۲۳ آیتم از خشیت آفریدگار(اعم از الله، الرحمن، ربّ) کلام به در بین آمده میباشد.[۱۶] در بقیه استعمالات قرآنی، خشیت نسبت به کارها دیگری مانند خشیت از فقر،[۱۷] خشیت از انفاق،[۱۸] خشیت از کسادی کسب و کار،[۱۹] خشیت از تولید تفرقه[۲۰] و خشیت از ابتلا به دغدغه[۲۱] کاربرد داراست. به گفته بعضا از پژوهشگران در قرآن مهربان، در مواقعی که خشیت از غیرخدا عزم گردیده باشد، آن کارها به صراحت بیان می گردد و در آیاتی که خشیت به طور مطلق آمده و متعلَّق آن بیان نشده باشد، غرض از آن خشیت از خداست.[۲۲]

خشیت در روایات آیتم اعتنا قرار گرفته و بر آن تأکید گردیده‌است. در حدیثی از فرستاده اکرم(ص) خشیت از معبود در نهان و آشکار استدلال نجات معرفی گردیده‌است.[۲۳] حضرت علی(ع) در خطبه‌ای به مسلمان ها پیشنهاد فرمود تا خشیت را صفت درونی خویش قرار دهند.[۲۴] در روایتی از امام باقر(ع) چشمی که از خشیت پروردگار گریسته باشد، چشمی دانسته گردیده که در روز قیامت گریان نخواهد بود.[۲۵] همینطور در روایاتی از امام درستگو(ع) خشیت به‌تیتر باب ورود به زهد و تقوا،[۲۶] به جا مانده دانش[۲۷] و صحیح‌ترین کار معرفی گردیده است.[۲۸]

خَشْیَت بیم و هراس آگاهانه یاروهمدم با تعظیم نسبت به معبود میباشد که از اعتنا آدم به عظمت خداوند از سویی و اعتنا به کوچکی و نقصان عبد و بنده از سویی دیگر نتیجه ها میگردد. خشیت به‌تیتر یکی‌از مبنا‌ای‌ترین مفاهیم سیر و سلوک و بندگی معرفی گردیده و در آیه‌ها و احادیث آیتم تأکید قرار تشریفات ترحیم مشهد گرفته میباشد.

برای خشیت اثراتی زیرا از میان رفتن سنگدلی، تضرع به درگاه خداوند، تقویت حیاء و ایمان، ثبت روحیه خویشتن‌داری و تولید روحیه ظلم‌ستیزی برشمرده‌اند. دانش، بیان و تزکیه نفس به عنوان مثال کارداران حصول به خشیت و قساوت قلب، گناه و غفلت از خاطر معبود از مانع ها علم آموزی خشیت میباشد.

معنا‌شناسی
خشیت به معنای ترسی میباشد که با دوراندیشی آدم از عظمت خدا و نیز فهم کاستی‌های خویش و کوتاهی‌اش در وظایف بندگی یار و همدم باشد و در مواقعی به عمل می‌رود که مربوط به معبود و شئون الهی باشد.[۱] این واژه و کلمه در لغت به معنای مطلق ترس و خوف میباشد.[۲] واهمه یار و همدم با تعظیم،[۳] هراس شدید[۴] و نگهداری یار با واهمه از سایر معانی نام برده برای این کلمه و واژه میباشد.[۵]

بعضا از کلمه ها دیگر با خشیت معنای مشابهی دارا هستند؛ هراس، وَجَل و رَهْبَت برای مثال این واژگانند که برخی از مترجمان کلیه این لغات را به هراس مضمون‌ نموده‌اند. ولی به حیث بعضا پژوهشگران کارکرد این واژگان یکسان وجود ندارد.[۶]

تفاوت با ترس
مفسران و قرآن‌پژوهان در تعبیروتفسیر آیه «... إِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ...»[۷] درباره تفاوت واژه و کلمه‌های هراس و خشیت اختلاف حیث دارا هستند. برخی مانند ابوهلال عسکری معتقدند واهمه خوف از فرمان مکروه میباشد، در حالی که خشیت خوف از نازل‌کننده آن میباشد.[۸] عبدالله جوادی آملی نیز ترس را برای هر دو گزینه (دستور مکروه و نازل‌کننده آن) به عمل میبرد، البته خشیت را مختص هراس از نازل‌کننده می داند.[۹] آلوسی از ابن‌عطاء نقل کرده که خشیت خوف از سقوط از رده قرب به معبود و ترس هراس از عذاب الهی میباشد.[۱۰] محمدحسین طباطبایی خشیت را تأثر قلبی از شر و هراس را مبادرت عملی در مواجهه با آن می داند و اشاره می‌نماید که در قرآن، واهمه از غیر خداوند به پیامبران منسوب شده، ولی خشیت از غیر خداوند به آنها نسبت داده نشده میباشد.[۱۱] راغب اصفهانی نیز هراس را اعم از خشیت میداند و این نظر را دارد خشیت ترسی میباشد که از تبارک‌شمردن چیزی و با دانش و معرفت یار میباشد.[۱۲]

تفاوت با رهبت
به حیث برخی از مفسران، رهبت نوعی از ترس میباشد که موجب فرارو گریز یا این که فراروگریز فرد می شود، در حالی که خشیت ترسی میباشد که طغیان و سرکشی شخص را مهار می‌نماید.[۱۳] راغب اصفهانی نیز رهبت را ترسی تعریف و تمجید می‌نماید که یار و همدم با احتیاط و اضطراب میباشد.[۱۴]

کاربردها
ماده «خشی» و مشتقات آن، ۴۸ توشه در قرآن کریم و مهربان استفاده شد‌ه‌است.[۱۵] در ۲۳ آیتم از خشیت آفریدگار(اعم از الله، الرحمن، ربّ) کلام به در بین آمده میباشد.[۱۶] در بقیه استعمالات قرآنی، خشیت نسبت به کارها دیگری مانند خشیت از فقر،[۱۷] خشیت از انفاق،[۱۸] خشیت از کسادی کسب و کار،[۱۹] خشیت از تولید تفرقه[۲۰] و خشیت از ابتلا به دغدغه[۲۱] کاربرد داراست. به گفته بعضا از پژوهشگران در قرآن مهربان، در مواقعی که خشیت از غیرخدا عزم گردیده باشد، آن کارها به صراحت بیان می گردد و در آیاتی که خشیت به طور مطلق آمده و متعلَّق آن بیان نشده باشد، غرض از آن خشیت از خداست.[۲۲]

خشیت در روایات آیتم اعتنا قرار گرفته و بر آن تأکید گردیده‌است. در حدیثی از فرستاده اکرم(ص) خشیت از معبود در نهان و آشکار استدلال نجات معرفی گردیده‌است.[۲۳] حضرت علی(ع) در خطبه‌ای به مسلمان ها پیشنهاد فرمود تا خشیت را صفت درونی خویش قرار دهند.[۲۴] در روایتی از امام باقر(ع) چشمی که از خشیت پروردگار گریسته باشد، چشمی دانسته گردیده که در روز قیامت گریان نخواهد بود.[۲۵] همینطور در روایاتی از امام درستگو(ع) خشیت به‌تیتر باب ورود به زهد و تقوا،[۲۶] به جا مانده دانش[۲۷] و صحیح‌ترین کار معرفی گردیده است.[۲۸]