مجله خبری تشریفات

بعضا از عالمان شیعه به عنوان مثال شهید نخستین،[۴۵] آیت الله خوئی،[۴۶] و مامقانی[۴۷] معتقدند که زید بن علی از جانب امام راست گو اجازه داشته میباشد. همینطور بعضا از پژوهشگران خلال گفته‌های سه فقید ذکر شده، به روایتی از امام رضا استناد کرده‌اند و قیام زید را با اجازه امام راست گو دانسته‌اند.[۴۸] بر پایه ی قصه ذکر شده، زید بن علی با امام درست گو مشورت کردن کرده و امام ششم شیعه ها به وی گفته: «در‌صورتی‌که می خواهی به عبارتی فردی باشی که در کناسه کوفه به دار آویخته می‌گردد، راه و روش همین میباشد».[۴۹] البته برخی دیگر از دانشمندان با استناد به همین قصه، گفته‌اند که هرچند زید در قیامش درست گو بوده و در شرایطی‌که چیره می شد خلافت را به اهلش واگذار میکرد، البته امام درستگو او‌را از قیام نهی کرد.[۵۰] علامه طهرانی نیز با استناد به قصه ابان بن عثمان از مؤمن طاق که در الکافی بیان شده[۵۱] قیام زید را سوای اجازه امام درست گو دانسته تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۵۲]

بر اساس بعضا احادیث نقل‌گردیده از امام درستگو[۵۳] و نیز امام رضا،[۵۴] زید بن علی قصد داشته که در شکل برد، خلافت را به امام راست گو(ع) واگذار نماید. سازه به گفته روحانی موءثر، زید بن علی، الرضا اینجانب آل محمد را شعار خویش قرار داده بود و برخلاف اعتقاد عموم، خلافت را برای خویش نمی‌منظور، بلکه بعد از برد آن را به اهلش واگذار میکرد.[۵۵] علامه مجلسی این نظریه را به بیشتر عالمان شیعه نسبت داده و تصریح کرده که عهدوپیمان دیگری از آن ها سراغ ندارد.[۵۶] به قصه روضه خوان اثر گذار، وقتی که امام راست گو از شهید شدن زید آگاه شد، به شدت متأثر شوید و امر کرد اموالی را بین خانواده عده ای که در قیام وی به شهید شدن رسیده بودند، تقسیم نمایند.[۵۷]

علت و مسئله‌های قیام
روحانی موثر، علت مهم زید بن علی را از قیام بر ضد حکومت بنی‌امیه، خون‌خواهی امام حسین(ع) دانسته میباشد.[۵۸] وی دستور به دارای شهرت و نهی از منکر را نیز از علت‌های زید خوانده و تصریح کرده که خوی نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با او در حضور درباریان نیز به وی علت قیام داده میباشد.[۵۹][یادداشت ۱]

همینطور بعضی دانشمندان، سب امام علی بر بالای منبرها در زمان هشام بن عبدالملک،[۶۰] ظلم و ستم امویان به قوم نبی، و آخر و عاقبت شرک و الحاد بنی‌امیه از دید زید بن علی را از دست اندرکاران قیام زید دانسته‌اند.[۶۱] محمد بن جریر طبری از اختلاف در باعث قیام وی کلام گفته میباشد؛[۶۲] وی مواقعی همانند اتهام‌های مالی، اختلاف وی با عبدالله محض بر رمز اوقاف امام علی(ع) در مدینه که باعث به حکمیت خالد بن عبدالملک شد و نیز اتهام‌های مالی که در حکومت یوسف بن قدمت به زید زده می شد و نیز دعوت عموم کوفه از اورا از دست اندرکاران قیام زید دانسته میباشد.[۶۳] بنابر منابع، در بیعتی که زید از عموم می­‌گرفت، بر جنگ با ستمگران، مدد از ضعیفان، تقسیم غنایم به مساوات، رد مظالم و امداد اهل بیت در مقابل مخالفانشان، تأکید می‌شد‌ه‌است.[۶۴] مامقانی غرض زید از قیام را به چنگ آوردن خلافت از دست بنی‌امیه و اختیار آن به امام درست گو(ع) دانسته و این نظر را دارد زید به‌این ادله غرض خویش را آشکار نمیکرد تا به امام درست گو(ع) آسیبی نرسد.[۶۵]

نتیجه ها قیام
نتیجه ها و پیامدهایی برای قیام زید بن علی آورده شده میباشد؛ از آن پاراگراف اینکه قیام زید و بعد از آن، قیام یحیی، مقدمات سقوط حکومت بنی امیه را مهیا آورد[۶۶] و دامنه قیام‌های شیعی را به خراسان کشاند.[۶۷] چنانکه در تاریخ یعقوبی آمده، کشته شدن زید بن علی، شیعه‌ها خراسان را به حرکت درآورد و باعث شد آنان ستم­‌های بنی امیه بر خویشان رسول(ص) را بازگو نمایند و بر این پایه، جایی عدم وجود که از جنایات بنی‌امیه بی­‌خبر باشند.[۶۸] از امام راستگو(ع) نیز نقل گردیده است که هشام بن عبدالملک، زید بن علی را کشت، پروردگار هم در ازای حکومت اورا زایل کرد.[۶۹] در نقلی دیگر از امام ششم شیعه‌ها آمده میباشد که هفت روز بعد از آنکه بنی‌امیه جسد زید را سوزاندند، آفریدگار عزم کرد آن‌ها را نابود نماید.[۷۰] یکی‌از دیگر از نتیجه ها قیام زید بن علی، پایین آمدن آلرژی حکومت درباره اهل بیت و در سود، زمان یافتن امام راست گو(ع) برای رواج مذهب شیعه دانسته گردیده‌است.[۷۱]

خلال آنالیز حاصل و پیامدهای قیام زید بن علی، برخی پژوهشگران، دلایلی برای نافرجام‌ماندن قیام زید نیز ذکر کرده‌اند؛ اقتدار نظامی حکومت اموی،[۷۲] وجود جاسوسان و دست اندرکاران نفوذی که مجال قیام را فاش کردند، جانبداری نکردن آشکار امام درست گو(ع) از قیام و آخر و عاقبت، عدم ملازمت کوفیان، بعضا از این دلایل میباشد.[۷۳]

بعضا از عالمان شیعه به عنوان مثال شهید نخستین،[۴۵] آیت الله خوئی،[۴۶] و مامقانی[۴۷] معتقدند که زید بن علی از جانب امام راست گو اجازه داشته میباشد. همینطور بعضا از پژوهشگران خلال گفته‌های سه فقید ذکر شده، به روایتی از امام رضا استناد کرده‌اند و قیام زید را با اجازه امام راست گو دانسته‌اند.[۴۸] بر پایه ی قصه ذکر شده، زید بن علی با امام درست گو مشورت کردن کرده و امام ششم شیعه ها به وی گفته: «در‌صورتی‌که می خواهی به عبارتی فردی باشی که در کناسه کوفه به دار آویخته می‌گردد، راه و روش همین میباشد».[۴۹] البته برخی دیگر از دانشمندان با استناد به همین قصه، گفته‌اند که هرچند زید در قیامش درست گو بوده و در شرایطی‌که چیره می شد خلافت را به اهلش واگذار میکرد، البته امام درستگو او‌را از قیام نهی کرد.[۵۰] علامه طهرانی نیز با استناد به قصه ابان بن عثمان از مؤمن طاق که در الکافی بیان شده[۵۱] قیام زید را سوای اجازه امام درست گو دانسته تشریفات ترحیم مشهد میباشد.[۵۲]

بر اساس بعضا احادیث نقل‌گردیده از امام درستگو[۵۳] و نیز امام رضا،[۵۴] زید بن علی قصد داشته که در شکل برد، خلافت را به امام راست گو(ع) واگذار نماید. سازه به گفته روحانی موءثر، زید بن علی، الرضا اینجانب آل محمد را شعار خویش قرار داده بود و برخلاف اعتقاد عموم، خلافت را برای خویش نمی‌منظور، بلکه بعد از برد آن را به اهلش واگذار میکرد.[۵۵] علامه مجلسی این نظریه را به بیشتر عالمان شیعه نسبت داده و تصریح کرده که عهدوپیمان دیگری از آن ها سراغ ندارد.[۵۶] به قصه روضه خوان اثر گذار، وقتی که امام راست گو از شهید شدن زید آگاه شد، به شدت متأثر شوید و امر کرد اموالی را بین خانواده عده ای که در قیام وی به شهید شدن رسیده بودند، تقسیم نمایند.[۵۷]

علت و مسئله‌های قیام
روحانی موثر، علت مهم زید بن علی را از قیام بر ضد حکومت بنی‌امیه، خون‌خواهی امام حسین(ع) دانسته میباشد.[۵۸] وی دستور به دارای شهرت و نهی از منکر را نیز از علت‌های زید خوانده و تصریح کرده که خوی نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با او در حضور درباریان نیز به وی علت قیام داده میباشد.[۵۹][یادداشت ۱]

همینطور بعضی دانشمندان، سب امام علی بر بالای منبرها در زمان هشام بن عبدالملک،[۶۰] ظلم و ستم امویان به قوم نبی، و آخر و عاقبت شرک و الحاد بنی‌امیه از دید زید بن علی را از دست اندرکاران قیام زید دانسته‌اند.[۶۱] محمد بن جریر طبری از اختلاف در باعث قیام وی کلام گفته میباشد؛[۶۲] وی مواقعی همانند اتهام‌های مالی، اختلاف وی با عبدالله محض بر رمز اوقاف امام علی(ع) در مدینه که باعث به حکمیت خالد بن عبدالملک شد و نیز اتهام‌های مالی که در حکومت یوسف بن قدمت به زید زده می شد و نیز دعوت عموم کوفه از اورا از دست اندرکاران قیام زید دانسته میباشد.[۶۳] بنابر منابع، در بیعتی که زید از عموم می­‌گرفت، بر جنگ با ستمگران، مدد از ضعیفان، تقسیم غنایم به مساوات، رد مظالم و امداد اهل بیت در مقابل مخالفانشان، تأکید می‌شد‌ه‌است.[۶۴] مامقانی غرض زید از قیام را به چنگ آوردن خلافت از دست بنی‌امیه و اختیار آن به امام درست گو(ع) دانسته و این نظر را دارد زید به‌این ادله غرض خویش را آشکار نمیکرد تا به امام درست گو(ع) آسیبی نرسد.[۶۵]

نتیجه ها قیام
نتیجه ها و پیامدهایی برای قیام زید بن علی آورده شده میباشد؛ از آن پاراگراف اینکه قیام زید و بعد از آن، قیام یحیی، مقدمات سقوط حکومت بنی امیه را مهیا آورد[۶۶] و دامنه قیام‌های شیعی را به خراسان کشاند.[۶۷] چنانکه در تاریخ یعقوبی آمده، کشته شدن زید بن علی، شیعه‌ها خراسان را به حرکت درآورد و باعث شد آنان ستم­‌های بنی امیه بر خویشان رسول(ص) را بازگو نمایند و بر این پایه، جایی عدم وجود که از جنایات بنی‌امیه بی­‌خبر باشند.[۶۸] از امام راستگو(ع) نیز نقل گردیده است که هشام بن عبدالملک، زید بن علی را کشت، پروردگار هم در ازای حکومت اورا زایل کرد.[۶۹] در نقلی دیگر از امام ششم شیعه‌ها آمده میباشد که هفت روز بعد از آنکه بنی‌امیه جسد زید را سوزاندند، آفریدگار عزم کرد آن‌ها را نابود نماید.[۷۰] یکی‌از دیگر از نتیجه ها قیام زید بن علی، پایین آمدن آلرژی حکومت درباره اهل بیت و در سود، زمان یافتن امام راست گو(ع) برای رواج مذهب شیعه دانسته گردیده‌است.[۷۱]

خلال آنالیز حاصل و پیامدهای قیام زید بن علی، برخی پژوهشگران، دلایلی برای نافرجام‌ماندن قیام زید نیز ذکر کرده‌اند؛ اقتدار نظامی حکومت اموی،[۷۲] وجود جاسوسان و دست اندرکاران نفوذی که مجال قیام را فاش کردند، جانبداری نکردن آشکار امام درست گو(ع) از قیام و آخر و عاقبت، عدم ملازمت کوفیان، بعضا از این دلایل میباشد.[۷۳]