برای دیگر کاربردها عدل (عدم وضوح‌زدایی) را ملاحظه کنید.
خلقت اجباری
عدل و داد تشریعی
عدل الهی به شغل پروردگار براساس حسن و قبح عقلی و عدم جاری ساختن هرگونه قبیحی از سوی وی اشاره دارااست. قبیح را هر چیزی که عقل از آن تنفر داشته باشد مانند لاف و ظلم دانسته‌اند. مبتنی بر عدل الهی آحاد شغل های معبود در کارها تكوینى مانند خلقت و کارها تشریعى مانند پست کردن پیامبران، در عالم و آخرت تمامی از روى حكمت و مصلحت تشریفات ترحیم مشهد میباشد.
امام درستگو(ع) عدل الهی را در کنار توحید، شالوده آیین معرفی نموده است. بعضی از اصول آئین مانند نبوت، امامت و معاد، همینطور مباحثی مانند پردیس، دوزخ و حسابرسی جاری ساختن در قیامت نیز متوقف بر عدل الهی‌اند.
امامیه و معتزله عدل الهی را از اصول پنجگانه آیین به اکانت آورده‌اند. به همین جهت به آن ها عدلیه نیز گفته می گردد. در مقابل، اشاعره معتقدند هرآنچه از خدا صادر گردد، پسندیده میباشد حتی در شرایطی که ظلم باشد. آن ها به دلیل یقین به حسن و قبح دینی معتقدند فعالیت خدا ملاک عدل میباشد.
روضه خوان طوسی با این برهان که اعمال فعل قبیح، نقص در خدا میباشد و بنابر براهین عقلی، نقص در خدا مکان ندارد، به ثابت عدل الهی پرداخته میباشد. وی همینطور این نظر را دارد اجرا فعل قبیح یا این که از روی جهل میباشد و یا این که از روی احتیاج که‌این دو درباره معبود منتفی میباشد. نشانه‌ها قرآن و احادیث نیز بر وجود صفت عدل در خدواند دلالت دارا هستند.
منزلت و التفات
عدل الهی از نقاط تمایز در میان دو مذهب گرانقدر اسلامی دانسته گردیده‌است. شیعه‌ها عدل الهی را از اصول پنجگانه آئین[۱] و یا این که حداقل از اصول مذهب میدانند.[۲] چنان‌که معتزلیان نیز عدل را اصل دوم از اصول آئین خویش قرار داده بودند.[۳]
متکلمان مسلمان در کتاب‌های خویش قسمت غیر وابسته‌ای به عدل تخصیص داده‌اند.[۴] یقین به عدل الهی در یکسری گفت و گو اعتقادی تأثیر‌گذار میباشد؛ تأثیر در آغاز آن در مباحث خداشناسی میباشد. شیعه‌ها عدل را از صفات فعل[۵] ثبوتی[۶] خدا می دانند. بنابر روایتی امام راست گو(ع) عدل را در کنار توحید، مبنا آئین معرفی می‌نماید.[۷] [یادداشت ۱] عبدالرزاق لاهیجی متکلم شیعه این نظر را دارد عدل نماد‌دهنده كمال خدا در افعال اوست.[۸] همینطور از دید متکلمان شیعه عدل بی نقص‌کننده توحید میباشد و بقیه اصول آئین مانند نبوت، امامت و معاد متعلق به آنند.[۹]
مباحث دیگری مانند فردوس، دوزخ و جهنم و حسابرسی اجرا در قیامت نیز متوقف بر عدل الهی‌اند.[۱۰] همینطور اعتقاد و باور یا این که عدم یقین به عدل در مسائل اساسی بشر‌شناختی مانند جبر و سپردن، قضا و قدر، مورد شرور و سختی‌های معاش، خوشبختی و بدبختی[۱۱] سپردن و عزم آدم تأثیر دارااست.[۱۲] از لحاظ باورمندان به عدل الهی حتی آشنایی احکام عملی آیین نیز متعلق به عدل الهی میباشد. زیرا قاعده ملازمه و تأثیر مصالح و مفاسد حقیقی و واقعی در احکام و تایید نقش عقل در اجتهاد با تایید عدل الهی ممکن میباشد.[۱۳] در تعبیر مثال عدل ركن اصلی اسلام دانسته گردیده که هیچ یک از مسائل نظریهاى و عملى، فردى و اجتماعى، خالى از روح عدل وجود ندارد.[۱۴]
تاریخچه و موضوع‌های گفت و گو
اعتقادات شیعه
خداشناسی
توحید ثابت آفریدگار • توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی • صفات ذات • صفات فعل
فروع توسل • شفاعت • تبرک • استغاثه
عدل الهی
حُسن و قُبح • بداء • دستور دربین الامرین
نبوت
طهارت پیامبران • خاتمیت • فرستاده اسلام • اعجاز• اصالت قرآن
امامت
باورها پاکی امامان • ولایت تكوینی • دانش غیب • خلیفة‌الله • غایب بودن • مهدویت • انتظار فرج • ظهور• رجعت • امامت تنصیصی
امامان امام علی • امام حسن • امام حسین • امام سجاد • امام باقر • امام راست گو • امام کاظم • امام رضا • امام جواد • امام هادی • امام عسکری • امام مهدی
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتاب ها • ترازو
مسائل پر رنگ
اهل‌بیت • چهارده معصوم • کرامت • تقیه • مرجعیت • ولایت فقید • ایمان مرتکب کبیره
دعوا درباره عدل الهی جزو دیرین‌ترین گفت و گو‌های کلامی در دنیا اسلام میباشد. مرتضی مطهری این نظر را دارد مهم ترین ادله طرح مشاجره عدل الهی، آموزه‌های قرآن میباشد که شاخه‌های متعدد عدل (تکوینی، تشریعی، اخلاقی و اجتماعی) را مطرح نموده است.[۱۵]
سابق‌ترین اختلاف‌ها در حوزه عدل الهی را درباره نسبت دادن افعال قبیح انسانی به آفریدگار دانسته‌اند.[۱۶] اختلاف آجل دراین مورد این بود که افعال آدم بنده خویشِ اوست یا این که عبد آفریدگار؟[۱۷] در همین روزگار بود که جریان فکری قَدَریه با مقصود مدد از عدل الهی صورت گرفت.[۱۸] بعداز آن مشاجره یارا محصل شد که پیوستگی روشنی به گفت و گو عدل الهی داراست.[۱۹] و همینطور شاخه‌های مربوط به عدل الهی آیتم دعوا و نبرد قرار گرفت تا این که عدل عظیم‌ترین باب دانش سخن شد.[۲۰]
عدل از لحاظ مذهبها متعدد
اختلاف‌ها بر راز مورد عدل الهی سبب شد که در قرنها اولیه اسلامی فرقه‌های مسلمان به دو جریان والا عدلیه و غیرعدلیه تقسیم شوند. امامیه و معتزله به «عدلیه» دارای شهرت میباشند.[۲۱] زیرا عدل را از اصول آیین خویش اکانت کرده‌اند.[۲۲]
جریان عدلیه حسن و قبح اشیا را عقلی می دانند و معتقدند اینکه معبود عادل میباشد بدین مضمون میباشد که وی براساس بهتر بودن اشیا شغل می‌نماید، و ظلم را به دلیل قبیح بودن آن اعمال نمی‌دهد.[۲۳] عدل پروردگار بدین مفهوم فرع ثابت حسن و قبح عقلی میباشد.[۲۴] ظهور قضیه عدل و طرح تیتر آن در کتاب‌های کلامی به اسم معتزله تصویب گردیده است.[۲۵]
در مقابل، غیرعدلیه که شاخص‌ترین نماینده آن ها اشاعره می باشند، معتقدند ملاک عادلانه بودن یک کردار، فعالیت پروردگار میباشد و هر چه معبود جاری ساختن دهد پسندیده و عدل میباشد حتی چنانچه با نگاه بشر‌ها ظلم باشد. بنابر این عامل بر عدل پروردگار عامل فقاهتی میباشد.[۲۶] بنابر عقیده غیرعدلیه عقل بشر‌ها ملاکی برای تشخیص عدل از غیرعدل ندارد. و نمی‌اقتدار با ملاک‌های پیشینی و فارغ از توکل بر اوامر الهی افعال را عادلانه یا این که ظالمانه دانست.[۲۷]
به نظریه برخی، مذهب عدلیه در مقابل مذهب جبریه میباشد.[۲۸]
راهنمای آمادهسازی مسجد یا سالن برای مراسم ترحیم؛ از چیدمان تا امکانات رفاهی